Telegram: تىنىشتىق تىپىرشىتتى
مۇناي نارىعى اپتانى ءدۇر سىلكىندىرىپ باستادى. Brent ماركالى قارا التىن 2,44%-عا قىمباتتاپ, ءبىر باررەل ءۇشىن 64,31 دوللار دەڭگەيىنە قايتا شىقتى. بۇل كۇتپەگەن جاعداي ەمەس, كەرىسىنشە, OPEC+ ۇيىمىنىڭ ەشقانداي توسىن وزگەرىس جاساماعان سابىرلى شەشىمىنە بەرىلگەن رەاكتسيا. Tengenomika تەلەگرام ارناسىنىڭ جازۋىنشا, ءدال وسى «تىنىشتىقتىڭ» ءوزى مۇناي باعاسىنا جان كىرگىزىپ وتىر.
كارتەل مەن ونىڭ سەرىكتەستەرى شىلدە ايىندا مۇناي ءوندىرۋدى تاۋلىگىنە 411 مىڭ باررەلگە ارتتىردى. كورسەتكىشتىڭ الدىڭعى ايلاردان ەش ايىرماسى دا جوق. ساراپشىلار الدەقايدا اۋقىمدى ءوسىم بولادى دەپ دامەلەنىپ ەدى, الايدا ۇيىم قالىپتى باعىتتى تاڭدادى.
اقش-تا نە بولىپ جاتىر؟ ونداعى جاعداي دا Brent باعاسىنىڭ قايتا وسۋىنە سەرپىن بەرگەن. بۇرعىلاۋ قوندىرعىلارىنىڭ سانى 461-گە دەيىن تومەندەپتى. بۇل 2021 جىلدىڭ قاراشاسىنان بەرگى ەڭ تومەنگى كورسەتكىش. ياعني كارى قۇرلىق مۇناي ءوندىرۋ قارقىنىن باسەڭدەتىپ وتىر. سونىمەن قاتار بەنزينگە سۇرانىس تاۋلىگىنە 1 ملن باررەلگە ارتقان. كەيىنگى 3 جىلداعى ەڭ ءىرى سەرپىنگە تاڭىرقاماعان كومپانيا جوق. جازعى ماۋسىم, دەمالىس پەن جولساپار بەنزين تۇتىنۋدى شارىقتاتىپ جاتىر. الدا كەلە جاتقان داۋىل ماۋسىمى – تاعى ءبىر ۇلكەن قاۋىپ.
نە كۇتەمىز؟ ارنا اۆتورلارىنىڭ جازۋىنشا, قىسقا مەرزىمدە نارىق تىنىشتالعانداي كورىنگەنىمەن, فۋندامەنتالدى تاۋەكەل ساقتالىپ وتىر. سەبەبى اقش-تا ءوندىرىس تومەندەپ بارادى, سۇرانىس تەك ماۋسىمدىق تۇرعىدا ارتادى. ال قويماداعى قور ازايىپ جاتىر. وسىنىڭ ءبارى مۇناي باعاسىنىڭ الداعى اپتالاردا قۇبىلىپ تۇرۋىنا سەبەپ بولۋى مۇمكىن.
AERC: ورتالىق ازيا نەگە بىرىگە الماي وتىر؟
30 جىلدان استام ۋاقىت وتسە دە, ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى ءالى كۇنگە دەيىن شىن مانىندە, ينتەگراتسيالانعان ەكونوميكالىق كەڭىستىك قۇرا المادى. قازاقستان, وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان مەن تۇرىكمەنستان اراسىنداعى بايلانىستار تەك جەكەلەگەن جوبالارمەن عانا شەكتەلگەن. رەسەيمەن دە جاعداي ءدال وسىنداي.
ەكونوميكانى قولدانبالى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ (AERC) عىلىمي جەتەكشىسى «ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن رەسەي اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق: قازىرگى زامانعى سىن-قاتەرلەر» زەرتتەۋىندە وسى تۇيتكىلگە تەرەڭىرەك توقتالدى. ايتۋىنشا, قايشىلىقتىڭ باستى سەبەبى – ايماق ەلدەرى اراسىنداعى دامۋ دەڭگەيىنىڭ الشاقتىعى مەن ساياسي تۇراقسىزدىق.
– كەيبىر ەلدەردە ەكونوميكا مەن باسقارۋ جۇيەسى ءالى دە وتپەلى كەزەڭدە تۇر, ينستيتۋتسيونالدىق نەگىز ءالسىز, ال رەفورمالار اياقتالماعان. اسىرەسە تاجىكستان مەن تۇرىكمەنستاندا دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار ورنىقپاعان. مۇنداي جاعدايدا تەرەڭ ينتەگراتسيا تۋرالى ايتۋ قيىن. وعان قوسا, ايماق ىشىندەگى سەنىم دە جەتكىلىكسىز. شەكارالىق قاقتىعىس, سۋ رەسۋرستارى ءۇشىن تالاس, سىرتقى ويىنشىلاردىڭ ىقپالى – مۇنىڭ ءبارى ورتالىق ازيانى ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرماي وتىر. الەمدە گەوساياسي شيەلەنىس كۇشەيىپ تۇرعان كەزدە, بولشەكتەنۋشىلىك ايماقتىڭ وسالدىعىن تەرەڭدەتەدى, – دەپ ءتۇيىن جاسايدى ەكونوميست.
دەگەنمەن زەرتتەۋشىلەر ءۇمىت وتىن ەلىمىزدەن كورەدى. سەبەبى بىزدە ساياسي تۇراقتىلىق بار, ەكونوميكامىز سالىستىرمالى تۇردە ارتاراپتانعان, حالىقارالىق بەدەلى جوعارى. ەڭ باستىسى, قازاقستان – ينتەگراتسيالىق باستامالاردى جۇيەلى تۇردە كوتەرىپ كەلە جاتقان جالعىز ەل. ەكونوميست ناقتى ۇستانىم ايتتى:
– ورتالىق ازياعا كوشباسشى ەل قاجەت. بىرىگۋ – تەك ۇران ەمەس, ايماقتىق قاۋىپسىزدىك پەن ەكونوميكالىق ومىرشەڭدىكتىڭ العىشارتى. بۇل جاۋاپكەرشىلىكتى قازاقستان ءوز ەركىمەن, سەنىمدى تۇردە اتقارا الادى, ءتىپتى ءتيىس تە. سەبەبى ەگەر بۇل ءرولدى باسقا كۇش يەمدەنسە, ايماقتىڭ باعى بولەك ارناعا بۇرىلۋى مۇمكىن, – دەيدى جاقسىبەك قۇلەكەەۆ.
YouTube: حالىق سەنبەيدى, بىراق قىزىعادى
بىزدە حالىقتىڭ اقشاسى بانكتە ساقتالادى نەمەسە «جەر الىپ, ءۇي سالسام با» دەگەن ويمەن جىلدار بويى قوزعالماي تۇرادى. ال ستارتاپ يەلەرى جوباسىنا قاراجات تابا الماي وتىر. ەكەۋىنىڭ اراسىندا كوپىر بولار جۇيە – كراۋدينۆەستينگ. وسى ماسەلەنى باتىرحان ەلەمەس ءوزىنىڭ YouTube ارناسىندا كوتەردى. ونىڭ «ينۆەستور اقشاسى قايدا كەتەدى؟ قازاقستانداعى كراۋدفاندينگتىڭ ماسەلەلەرى مەن كەلەشەگى» دەپ اتالاتىن پودكاستىندا ساراپشىلار تىڭ ويلارىن ورتاعا سالدى.
iKapitalist پلاتفورماسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى نۇربەك راەۆتىڭ ايتۋىنشا, حالىقتا سەنىمنەن گورى ۇرەي باسىم. ارتىق قادام جاساۋدان قورقادى.
– وتانداستارىمىز اقشاسىن ينۆەستيتسيالاۋعا قارسى ەمەس. بىراق ولار ناقتى سەنىمدى قۇرال ىزدەيدى. «فينيكو», «گارانت 24», «Questra World» سەكىلدى قارجى پيراميدالارىنان كەيىن ەشكىم ەشكىمگە سەنە الماي قالدى, – دەيدى ول.
قارجى ديرەكتورى داۋرەن بايماعامبەتوۆ بولسا, زاڭنىڭ جوقتىعى ۇلكەن كەدەرگى دەيدى.
– ەلىمىزدە كراۋدفاندينگ پەن كراۋدينۆەستينگكە قاتىستى زاڭ جوق. ياعني ينۆەستور سالعان اقشاسىن جوعالتسا, ەشقانداي قورعان جوق. سول سەبەپتى, پلاتفورمادا كەلىسىمشارت پەن تاۋەكەلدەر الدىن الا تۇسىندىرىلەدى. بىراق بۇل جەكە باستامالاردىڭ ارقاسىندا عانا. ال مەملەكەت تاراپىنان ءالى دە ناقتى جۇيە جاسالمادى, – دەيدى.
نۇربەك پەن داۋرەننىڭ پىكىرىنشە, بۇل نارىق ءالى دامۋدىڭ باسىندا, الايدا قازاق قوعامى باياۋ بولسا دا قارجىلىق ساۋاتتىلىققا بەت بۇردى. جاستاردىڭ بەلسەندىلىگى ءۇمىت وتىن ۇرلەيدى, سەبەبى ولاردىڭ قارجىلىق بەلسەندىلىگى ارتقان. ولار ءداستۇرلى بانكتەن ەمەس, ونلاين ينۆەستيتسيادان, پاسسيۆ تابىستان ءۇمىتتى. بۇل قوعامدا قارجىلىق سانانىڭ بىرتىندەپ قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن كورسەتسە كەرەك.
دايىنداعان –
ەلىگىماي توڭكەر,
«Egemen Qazaqstan»
